کاربر برای فرستادن یک فایل چند بار تلاش می‌کند، فروشنده اینترنتی نگران قطع ارتباط با مشتری است و دانشجو وسط کلاس آنلاین، صدا و تصویر را از دست می‌دهد. به راستی چرا اینترنت کیفیت مطلوبی ندارد؟ پشت این تجربه روزمره، مسئله‌ای اقتصادی هم وجود دارد. شبکه‌ای که باید پاسخ‌گوی نیاز امروز باشد، چگونه می‌تواند با درآمدی که از رشد هزینه‌ها عقب مانده، توسعه پیدا کند؟

تعرفه‌های تلفن همراه، مجموع افزایش مجاز تعرفه طی ۱۳ سال، حدود ۸۰ درصد عنوان می‌شود. تعرفه مکالمه، پیامک و بسته‌های اینترنتی الزاماً مسیر یکسانی نداشته‌اند. با این حال، اگر رشد درآمد حاصل از فروش خدمات از تورم هزینه‌ها عقب بماند، توان واقعی اپراتور برای نگهداری و نوسازی شبکه کاهش می‌یابد.

فاصله‌ای به اندازه یک قوطی نوشابه
برای توضیح این شکاف، گاهی قیمت اینترنت را با یک قوطی نوشابه مقایسه می‌کنند. کالایی روزمره که تغییر قیمتش برای مردم ملموس است. بدون تعیین برند، حجم و تاریخ، نمی‌توان درصد دقیقی برای این مقایسه اعلام کرد، اما چگونه افزایش قیمت بسیاری از کالاها به بخشی از زندگی اقتصادی تبدیل شده، ولی درباره زیرساخت ارتباطی، انتظار می‌رود هزینه‌ها بالا برود و قیمت خدمات تقریباً ثابت بماند؟ارتباطات امروز یک نیاز عمومی است. افزایش هزینه آن می‌تواند دسترسی خانوارهای کم‌درآمد به آموزش، خدمات و فرصت‌های شغلی را محدود کند. بنابراین، حساسیت مردم به تعرفه‌ها قابل درک است. اما همین ضروری‌بودن، حفظ کیفیت و پایداری شبکه را نیز حیاتی می‌کند. سیاست‌گذار باید هم‌زمان مراقب استطاعت مشترک و توان ادامه فعالیت شبکه باشد. نادیده‌گرفتن هرکدام، دیگری را هم تحت فشار قرار می‌دهد.

شبکه‌ای که هر روز هزینه دارد
شبکه تلفن همراه با نصب چند دکل برای همیشه آماده نمی‌ماند. تجهیزات به تعمیر و جایگزینی نیاز دارند، ظرفیت انتقال باید افزایش یابد و توسعه پوشش، مستلزم سرمایه‌گذاری تازه است. برق، اجاره محل سایت‌ها، نیروی انسانی، پشتیبانی و تأمین قطعات نیز هزینه‌های مستمرند. بخشی از تجهیزات و خدمات تخصصی هم به ارز وابسته است. بنابراین، درآمد ریالی باید هزینه‌هایی را پوشش دهد که از تورم داخلی و نوسان ارز تأثیر می‌گیرند.
وقتی این توازن به هم بخورد، معمولاً نخستین فشار بر بودجه توسعه وارد می‌شود. پروژه‌ای عقب می‌افتد، نوسازی تجهیزاتی به تعویق می‌رسد و افزایش ظرفیت، کندتر از رشد مصرف پیش می‌رود. نتیجه ممکن است مدتی در صورت‌های مالی بماند، اما سرانجام به تجربه کاربر راه پیدا می‌کند. ازدحام شبکه در ساعت‌های شلوغ، پوشش ناکافی در برخی مناطق و فاصله بیشتر میان انتظار مشترک و خدمت دریافتی.
البته همه مشکلات اینترنت را نمی‌توان به تعرفه نسبت داد. کیفیت مدیریت، بهره‌وری سرمایه‌گذاری، محدودیت‌های تأمین تجهیزات، وضعیت برق و سیاست‌های حاکم بر دسترسی نیز مؤثرند.

ثابت نگه‌داشتن قیمت‌ها نیز لزوماً به معنای حمایت پایدار از مردم نیست. اگر حاصل آن عقب‌افتادن توسعه باشد، کاربر هزینه را به شکل دیگری می‌پردازد. زمان تلف‌شده، خرید سرویس جایگزین، اختلال در فروش و دشواری استفاده از خدمات آنلاین. این هزینه‌ها در قبض دیده نمی‌شوند، اما برای خانوار و کسب‌وکار واقعی‌اند.

راه خروج، انتخاب میان فشار بر مردم و فرسودگی شبکه نیست. می‌توان اصلاح تدریجی تعرفه را با حمایت هدفمند از مصرف‌کنندگان کم‌درآمد و الزام اپراتورها به اجرای تعهدات توسعه همراه کرد. تنظیم‌گری مؤثر باید رابطه بین درآمد اضافه در برابر سرمایه‌گذاری قابل اندازه‌گیری را شفاف کند، در غیر این صورت، اختلاف بر سر قیمت ادامه می‌یابد.